|
|
|
|
|
|
|
|
Varant satın alan yatırımcı hisse senedini almış olmaz, hisse senedini alma ya da satma hakkını elde etmiş olur. Bu yüzden, varantlar, yatırımcısına hisse senetlerinin sağladığı
- Kar Payı Hakkı
- Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan Hakkı)
- Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı
- Şirket Yönetimine Katılma Hakkı
- Oy Hakkı ve Bilgi Alma Hakkı
gibi hakları sağlamazlar. Varantlar için genel kabul edilen tanımlama aşağıdaki gibidir:
Elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı (opsiyonu) veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da
nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğindeki sermaye piyasası aracını ifade eder. Varant satın alan yatırımcı ödediği bedel karşılığında bir dayanak varlığı değil, o dayanak varlığı alma ya da satma hakkını
(opsiyonu) satın alır. Bu tanım itibariyle varantlar esasında Opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş halidir.
Bu tanımın opsiyon sözleşmelerine yabancı olan yatırımcılar tarafından ilk görüşte kolay anlaşılmaması gayet doğal bir durumdur. Bu durumu ortadan kaldırmak için varant tanımı içerisinde yer alan bazı terimlere ait
anlamları daha açık ortaya koyalım.
Dayanak Varlık/Gösterge: Varantların üzerine çıkarıldığı hisse senedi, döviz, emtia ve borsa endeksleri gibi finansal varlık veya göstergeler dayanak varlık olarak adlandırılır. Örneğin, dayanak varlıklar ISCTR hisse
senedi, TL/USD döviz kuru, Altın TL/Gr değeri, İMKB-30 endeksi gibi finansal varlık ya da göstergeler olabilir. Varantın hangi dayanak varlık üzerine çıkarılmış olduğu varant yatırımcısının dikkat edeceği kriterler
arasında ilk sırada yer almalıdır.
Vade: Varant tanımı içerisinde yer alan “belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar” ifadesi yani varantın vadesi, varantın son kullanım (işleme konulma) tarihini ya da ilgili varant için piyasada işlem
yapılabilecek son tarihi belirtmektedir. Varantın işleme konulması (kullanımı/dönüşümü) ile piyasada varant işlemi yapılması farklı durumlardır. Varantın İşleme konulması (varantın kullanımı ya da varant dönüşümü)
varanttan kaynaklanan hakkın yatırımcısı tarafından kullanılmasını ifade etmektedir. Sadece vade tarihinde işleme konulabilen varantlar ‘Avrupa’ tipi varantlar olarak adlandırılırken, ‘Amerikan’ tipi varantlar vadeye
kadar istenilen herhangi bir tarihte ya da vade tarihinde işleme konulabilir. Yatırımcılar, kendi beklenti ve stratejilerine göre varantı işleme koymak yani varanttan kaynaklanan hakkı kullanmak yerine piyasada doğrudan
satış işlemi yapmayı da tercih edebilir. Yatırımcıların, varantların belli bir vadeye sahip yatırım araçları olduğuna ve yatırım yapılan varantın vadesine ne kadar zaman kaldığına özellikle dikkat etmesi gerekir.
İMKB Varant pazarında işlem görmek üzere ihraç edilecek varantlar Avrupa ve Amerikan tipi olarak ihraç edilebilir, ancak şu aşamada ihraç edilmiş Amerikan tipi bir varant piyasada bulunmamaktadır.
Varant Türü: Varantlar, dayanak varlığı alma ya da satma hakkı vermesine bağlı olarak iki türde ihraç edilebilirler. Dayanak varlığı alma hakkı verenler Alım (Call) Varantı, satma hakkı verenler Satım (Put) Varantı olarak adlandırılırlar.
Kullanım Fiyatı: Varant tanımı içerisinde yer alan “önceden belirlenen bir fiyattan” ifadesi, varantın ‘Kullanım Fiyatı’ ya da ‘İşleme Konulma Fiyatı’ olarak adlandırılan ilgili dayanak varlığı alma veya satma hakkına
konu fiyatı belirtmektedir. Kullanım fiyatı varant ihraç edilirken ilan edilir ve varantın vadesi boyunca değişmemektedir, ancak hisse senetlerinde gerçekleşebilecek sermaye artırımı durumlarında dayanak varlık fiyatı
etkileneceğinden kullanım fiyatı da değişebilmektedir. Örneğin, dayanak varlığı ISCTR senedi olan Avrupa tipi bir alım varantının işleme koyma (kullanım) fiyatı 3,80 TL olarak ilan edilmişse, bu varantı vade tarihine
kadar elinde tutan bir yatırımcı ISCTR senedini vade gününde 3,80 TL’den alma hakkına sahip olmaktadır. Varantın kullanım fiyatının dayanak varlık cari fiyatına olan uzaklığı varant yatırımı yapılırken göz önünde
bulundurulması gereken önemli noktalardan biridir. Bu konu “Varant Yatırımının Püf Noktaları” başlığında ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
Takas Şekli: Yatırımcının varanttan doğan hakkı kullanımında (varant dönüşümünde), yatırımcıya hakkın hangi takas yöntemi ile kullandırılacağı varant ihracı sırasında ilan edilmektedir. Varant dönüşümünde, Nakit Uzlaşı
ve Kaydi Teslimat olarak adlandırılan iki çeşit takas yöntemi kullanılabilmektedir.
Nakit Uzlaşı ile varant dönüşümünde, dayanak varlığın ihraççı tarafından hak sahibine teslim edilmesi (alım varantı) veya hak sahibinden satın alınması (satım varantı) yerine varantın kullanım fiyatı ile dayanak varlığın
vade sonundaki referans fiyatı (uzlaşı fiyatı) karşılaştırılmaktadır. Bu karşılaştırma sonucunda alım ve satım varantları için iki durum ortaya çıkabilir:
Alım varantlarında,
- Varantın değersiz olması durumu: Varantın kullanım fiyatı dayanak varlığın vade gününde açıklanan uzlaşı fiyatına eşit ve yüksek olması durumunda işlem yapılmaz yani varant değersiz itfa olur, bu durumda müşteri
hesabına herhangi bir nakit girişi olmamaktadır.
- Varantın karda olması durumu: Varantın kullanım fiyatı dayanak varlığın vade gününde açıklanan uzlaşı fiyatından düşük olması durumunda ise aradaki fark müşteri hesabına aktarılır.
Satım varantlarında,
- Varantın değersiz olması durumu: Varantın kullanım fiyatı dayanak varlığın vade gününde açıklanan uzlaşı fiyatına eşit ve düşük olması durumunda işlem yapılmaz yani varant değersiz itfa olur, bu durumda müşteri
hesabına herhangi bir nakit girişi olmamaktadır.
- Varantın karda olması durumu: Varantın kullanım fiyatı dayanak varlığın vade gününde açıklanan uzlaşı fiyatından yüksek olması durumunda ise aradaki fark müşteri hesabına aktarılır.
Kaydi Teslimat ile varant dönüşümünde ise alım varantı sahibi kullanım fiyatını ödeyerek dayanak varlığı ihraççıdan kayden teslim almak üzere varantı işleme koyar, satım varantı sahibi ise ihraççıya dayanak varlıkları
teslim ederek dönüşüm tutarını (kullanım fiyatı x varant adedi) ihraççıdan tahsil etmek üzere varantı işleme koyar.
Daha net anlaşılması açısından itfaları daha önce gerçekleşmiş bir alım bir satım varantını inceleyelim, söz konusu varantlara ilişkin detaylar aşağıda verilmiştir:
| İhraç esnasında ilan edilen varant bilgileri |
| İMKB Kodu |
OZIAB |
OZIPR |
| İlk İşlem Günü |
21.04.11 |
21.04.11 |
| İlk İşlem Fiyatı |
0,78 |
0,56 |
| Dayanak Varlık |
İMKB 30 |
İMKB 30 |
| Vade |
26.08.11 |
26.08.11 |
| İşleme Koyma Fiyatı |
90.000 |
77.000 |
| Türü |
Avrupa |
Avrupa |
| Tipi |
Alım |
Satım |
| Dönüşüm Oranı* |
0,0002 |
0,0002 |
| Takas Şekli |
Nakit Uzlaşı |
Nakit Uzlaşı |
|
(*) Bir adet varant ile kaç adet dayanak varlık üzerine alım ya da satım hakkına sahip olunduğunu göstermektedir. Örneğin, vade günü itibariyle portföyde kalan 1 adet OZIAB varantı ile İMKB 30 Endeks değeri üzerinde 0,0002 oranında alım hakkına sahip olunur.
|
|
| İhraç ve vade günlerinde IMKB 30 Endeksi kapanış değeri |
| İhraç Günü |
83.000 |
| Vade Günü |
65.000 |
|
| Vade gününde oluşan varant bilgileri |
| İMKB Kodu |
OZIAB |
OZIPR |
| Son işlem fiyatı |
0,00 |
2,43 |
| Referans Fiyat* |
65.000 |
65.000 |
|
(*) İMKB 30 endeksine dayalı varantlarında referans fiyat (uzlaşı fiyatı), ilgili vade ayına ait VOB-30 sözleşmesinin itfa günündeki kapanış uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.
|
|
Örnekte belirtildiği üzere OZIAB ve OZIPR varantlarının vadesi 4 ay kadardır. Şimdi, İMKB 30 endeksine ilişkin olarak farklı beklentileri olan iki yatırımcı olduğunu varsayalım. Yatırımcılarımızdan Ali Bey, önümüzdeki 4 ayda Endeksin
yükseleceğini öngörmektedir. Diğer yatırımcımız Veli Bey’in ise Endeksin düşmesi yönünde beklentisi bulunmaktadır. İMKB endeksinin yükseleceğini düşünen Ali Bey, yatırım için ayırmış olduğu 1.000 TL’lik sermayesi ile İMKB 30 endeksinde
doğrudan pozisyon almak yerine OZIAB alım varantını 29.04.11 tarihinde 0.80 TL fiyattan satın alarak varanttaki yüksek kaldıraç etkisinden faydalanmak istemektedir. Böylelikle, 29.04.11 tarihi itibariyle Ali Bey’in elinde 1.250 adet OZIAB
alım varantı bulunmaktadır.
İMKB endeksinin düşeceğini öngören Veli Bey yatırım için ayırmış olduğu 1.000 TL’lik sermayesi ile OZIPR satım varantını 29.04.11 tarihinde 0,50 TL fiyattan satın alarak varanttaki yüksek kaldıraç etkisinden faydalanmak istemektedir.
Böylelikle, 29.04.11 tarihi itibariyle Veli Bey’in elinde 2.000 adet OZIPR satım varantı bulunmaktadır.
Senaryo-1: İlk senaryomuzda, iki yatırımcımızın da sahip oldukları varantları itfa (vade) gününe kadar portföylerinde tuttuklarını varsayacağız. Nakit Uzlaşı ile varant dönüşümünde, varantın kullanım fiyatı ile dayanak varlığın vade sonundaki
referans fiyatı (uzlaşı fiyatı) karşılaştırılmaktadır. Endekse dayalı varantlarda referans fiyatın hesaplanmasında ilgili vade ayına ait VOB 30 kontratının itfa günündeki kapanış uzlaşı fiyatı dikkate alınmaktadır. 2011 Ağustos vadeli VOB-30
sözleşmesinin 26.08.2011 (vade) günündeki kapanış uzlaşma fiyatı 65.000 olarak ilan edilmiştir.
Bu senaryoyu dikkate alarak OZIAB alım varantına sahip Ali Bey’in yatırımının nasıl sonuçlandığına bakalım: Alım varantı OZIAB’nin işleme koyma fiyatı 90.000, vade sonu referans fiyat olarak açıklanan 65.000 seviyesinden büyük olduğundan varant
değersiz sonuçlanmış, bu sebeple alım varantı işleme konulmamış ve Ali Bey yatırımının tamamını kaybetmiştir. Yani, zararı 1.000 TL olmuştur. Ali Bey, yatırımını OZIAB varantına yapmak yerine doğrudan endekse yapmış olsaydı elinde
1.000 TL x 65.000 / 83.000 = 783 TL kalacak ve zararı sadece 217 TL olacaktı. Endeks, Ali Bey’in beklentisinin tersi yönünde hareket etmiş olduğundan varanttaki kaldıraç etkisi yatırımcımız için aleyhte çalışmış ve tüm yatırımını kaybetmesini
sağlamıştır. Görüldüğü üzere varant yatırımı, dayanak varlıklara doğrudan yatırım yapmaktan çok daha fazla risklidir.
Simdi de aynı senaryoda, OZIPR satım varantına sahip Veli Bey’in yatırımının nasıl sonuçlandığına bakalım: Satım varantı OZIPR’nin işleme koyma fiyatı 77.000, referans fiyat olarak açıklanan 65.000 değerinden büyük olduğundan satım varantı karda
itfa olmuştur (sonuçlanmıştır). Karda sonuçlanan varantlar vade sonunda kendiliğinden (otomatik) işleme konulurlar, Veli Bey’in varantını işleme koyması için özel bir talimat vermesine gerek yoktur. Şimdi, Veli Bey’in kazancını hesaplayalım:
[İşleme Koyma Fiyatı – Referans Fiyat] x (Dönüşüm Oranı) = [77.000 - 65.000] x 0,0002 = 2,40 TL. Veli Bey, sahip olduğu her 1 adet varant için 2,40 TL almaya hak kazanmıştır. Portföyünde 2000 adet varant olduğundan almaya hak kazanacağı toplam
nakit tutar: 2000 x 2,40 TL = 4.800 TL’dir. Veli Bey’in net kazancı (maliyeti 1000 TL’ydi) 3.800 TL olmuştur. Yani, Veli Bey’in yatırımı %380 net getiri ile sonuçlanmıştır. Veli Bey, yatırımını OZIPR varantına yapmak yerine doğrudan endekste açığa
satış yapmış olsaydı (ödünç alarak açığa satış) elinde 1.000 x 83.000 / 65.000 = 1.277 TL kalacak ve sağlamış olduğu net kazanç 277 TL olacaktı, yani sadece %27,7’lik bir getiri oranı elde edecekti. Endeks, Ali Bey’in beklentisinin yönünde hareket
etmiş olduğundan varanttaki kaldıraç etkisi yatırımcımızın lehine çalışmış ve endekste açığa satış olarak yapabileceği yatırımdan yaklaşık 13,5 misli daha fazla getiri oranı sağlamasına imkân tanımıştır. Bu oran “etkin kaldıraç (ayarlama)” olarak
adlandırılır, kısaca dayanak gösterge (İMKB-30’un) %1 değer kaybetmesi OZIPR varantının fiyatını %13,5 oranında arttırarak müşterinin kazancında kaldıraç etkisi oluşturmuştur.
Bu nedenle, kaldıraç etkisinin yüksek kazançlar sağlayabileceği gibi yüksek zararlara da yol açabileceği ihtimali kesinlikle göz önünde bulundurulmalıdır.
Senaryo-2: Ali Bey, adedini 0,80 TL maliyetle satın almış olduğu 1250 adet OZIAB varantını sadece 10 gün elde tutmuş ve 04.05.2011 tarihinde adedini 0,96 TL fiyattan borsada satmıştır. Dayanak varlığın (Endeks) yaklaşık %2,5 oranında artması ile
varanttaki kaldıraç etkisi yatırımcımızın lehine çalışmış ve varant fiyatının %20 oranında artmasını sağlamıştır. Ali Bey’in varant yatırımı, Endeks’e yapabileceği yatırımından 8 misli (%20 / %2,5) fazla kazandırmıştır. Bu örnekte gerçekleştiği
gibi varantların önemli bir karakteristiği: Risk almaya hazır yatırımcılar için kısa vadede yüksek getiri (yüksek kaldıraç) imkânı sunmasıdır, ancak beklentilerin ters yönde gerçekleşme halinde ciddi kayıplara maruz kalınabilir.
Veli Bey, adedini 0,50 TL maliyetle satın almış olduğu OZIPR varantını Ali Bey gibi sadece 10 gün elde tutmuş ve 04.05.2011 tarihinde adedini 0,38 TL fiyattan borsada satarak zarar kesmeyi tercih etmiştir. Endeks, Veli Bey’in beklentisinin tersi
yönünde hareket etmiş olduğundan varanttaki kaldıraç etkisi yatırımcımız için aleyhte çalışmış ve yatırımcımız yatırdığı paranın yaklaşık %25’ini çok kısa bir sürede kaybetmiştir.
Senaryo-3: OZIAB ve OZIPR’nin ilk işlem görmeye başladığı tarihte (21.04.2011) 83.000 seviyelerinde bulunan Endeks, Ağustos ayının ikinci haftası itibariyle 60.000-65.000 bant aralığına kadar inmiş ve varantların itfa tarihi olan 26.08.11 tarihine
kadar bu bant aralığında seyretmiştir. Vadesinin dolmasına iki hafta süre kalan OZIAB varantının fiyatı 0,09 TL’ye kadar düşmüş olmasına rağmen Ali Bey, bu tarihe kadar portföyünde tutmuş olduğu OZIAB varantını borsada satarak zarar kesmeyi henüz
tercih etmemiştir. Bu noktada, OZIAB varantının karda sonuçlanması için gereken koşulun (Endeks spot fiyatının itfa günü itibariyle varantın işleme koyma fiyatı 90.000 değerinin üzerinde kalması) vadeye kalan süre içerisinde gerçekleşebilmesi çok da
mümkün gözükmemektedir. Bu yüzden; Ali Bey için en rasyonel tercih, zararda sonuçlanması kesin olarak görülen OZIAB varantını vadesinin dolmasını beklemeden borsada satabileceği en iyi fiyattan bir an önce elden çıkarmak olmalıdır. Aksi takdirde,
yatırım yapmış olduğu OZIAB varantı vade günü itibariyle zararda (değersiz) sonuçlanacak, varantın borsa fiyatı da bu zaman içerisinde daha da düşerek vade sonunda sıfır seviyesine gelecektir.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
VARANT PİYASASININ İŞLEYİŞİ VE GENEL KURALLAR
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Temel Tanımlar:
İşlem Yöntemi: Varantlar İMKB’de Kurumsal Ürünler Pazarı altında yer alan Varant Pazarı’nda, “piyasa yapıcılı çok fiyat-sürekli müzayede sistemi” ile işlem görür. Bu yöntemde her bir varantta görevli olan bir piyasa yapıcı üye alış-satış kotasyonu verir ve
üyeler (piyasa yapıcı üye de dâhil olmak üzere) söz konusu varant için alış-satış emirlerini iletirler. Varantların piyasa yapıcı üyesi olmaksızın işlem görmesi mümkün değildir (alternatif işlem yöntemi yoktur).
Piyasa Yapıcı: Sorumlu olduğu varantlarda piyasanın dürüst, düzenli ve etkin çalışmasını sağlamak, likit ve sürekli bir piyasanın oluşmasına katkıda bulunmak amacıyla faaliyette bulunmak üzere, ihraççı tarafından belirlenerek SPK tarafından
onaylanan, kotasyon vermekle yükümlü olan Borsa üyesi aracı kuruluştur.
Kotasyon: Piyasa yapıcının likiditeyi sağlamak için İMKB Hisse Senetleri Piyasası Alım Satım Sistemine (Sistem) girdiği, almaya ve satmaya razı olduğu fiyat ile bu fiyat seviyesinden ne kadar alacağını/satacağını gösteren miktar bilgisini içeren
çift yönlü emir çeşididir.
Genel Kurallar:
-Hisse Senetleri Piyasası’nda geçerli olan emir ve işlem kuralları aksi belirtilmedikçe varantlar için de geçerlidir.
-Bir varantta piyasa yapıcı tarafından kotasyon verilmeden emir kabulü ve işlemler başlamaz.
-Varantlar serbest marjlı işlem görür, seans için taban-tavan fiyat marj sınırlamasına tabi değillerdir. Ancak, işlemler kotasyon fiyat aralığı içinde (kotasyon fiyatları da dâhil) gerçekleşir. Kotasyon aralığı dışındaki fiyatlardan verilen
emirler de sisteme kabul edilir. Ancak kotasyon aralığına dâhil olana kadar işlem görmezler.
-Alım-Satım emirleri ve piyasa yapıcının kotasyonları fiyat ve zaman önceliği kurallarına göre sisteme kabul edilir.
-Varantlar açılış seansına dâhil edilmez.
-Varantlar kredili işleme ve açığa satışa konu edilemez.
-Fiyat adımı 1 kuruştur.
-Emir iptali serbesttir.
-Varantlarda vade sonunda dayanak varlığın alım ve satım hakkı kullanılabileceği gibi (dönüşüm) , vade içinde varantın kendisinin alım ve satımı da mümkündür (takas). Vade içinde varantın alım/satımı gerçekleştiğinde hisse senetleri piyasasına
ait mevcut uygulamada olduğu gibi (T+2) işlem gününde takas gerçekleşir.
Emir ve İşlem Kuralları:
Hisse senetlerinde açılış işlemlerinin sonuçlandırılıp sürekli müzayedeye geçildiği saatten itibaren (1. seans 09:50, ikinci seans14:20’den itibaren) –şayet kotasyon girilmişse–varant sıralarına emir girişi başlar.
Emir iptalinin serbest olması nedeniyle son emir olma koşulu aranmaksızın:
-Alış emirlerinin fiyatı hem artırılabilecek hem de azaltılabilecektir.
-Satış emirlerinin fiyatı hem artırılabilecek hem de azaltılabilecektir.
-Emir Bölme, Hisse senetleri ile aynı uygulanır.
İşlemleri geçici durdurulmuş varantlarda, yeni emir girişine, emir bölme yapılmasına, fiyat iyileştirilmesine izin verilmez. Fiyat kötüleştirilebilir.
Limit fiyatlı emirlerin işlem görmeyen kısımları ya pasife yazılır ya da iptal edilir.
-Üyelerin alışa girdikleri limit fiyatlı emirlerin, kotasyonun satış tarafının fiyatına eşit fiyatlı olanları ile kotasyonun satış tarafının fiyatından daha düşük fiyatlı olanlarının işlem görmeyen miktarı bekleyen emirler arasına alınır
(pasife yazılır).
-Buna paralel olarak, üyelerin satışa girdikleri limit fiyatlı emirlerin, kotasyonun alış tarafının fiyatına eşit fiyatlı olanları ile kotasyonun alış tarafının fiyatından daha yüksek fiyatlı olanlarının işlem görmeyen miktarı bekleyen emirler
arasına alınır.
Satış kotasyon fiyatından daha yüksek fiyatlardan girilen bir limit fiyatlı alış (satış) emrinin miktarı, satış (alış) kotasyon fiyatından daha iyi fiyat seviyelerinde bekleyen emirler ve satış (alış) kotasyon fiyatı seviyesinde bekleyen emirlerin
miktarını aştığı takdirde; söz konusu limit fiyatlı emir,
-önce satış (alış) kotasyon fiyatından daha iyi fiyatlı emirler ile fiyat ve zaman önceliği kuralı çerçevesinde eşleşerek işleme dönüşür,
-sonrasında satış (alış) kotasyon fiyatına eşit fiyatlı limitli emirlerle ve satış (alış) kotasyonuyla fiyat ve zaman önceliği kuralı çerçevesinde eşleşerek işlem görebildiği miktarda işlem görür,
arta kalan miktarı olur ise bekleyen emirler dosyasına yazılmadan doğrudan iptal edilir.
Genel Kotasyon Kuralları:
Piyasa Yapıcısı tarafından girilen kotasyonun alış ve/veya satış tarafındaki miktarının tamamen işlem görerek tükenmesi durumunda, 3 dakika içinde piyasa yapıcısının miktarı tükenen kısmını minimum kotasyon miktarına (250 adet) tamamlaması gerekir.
Yapmaması durumunda sistem otomatik olarak atar.
Piyasa Yapıcısı tarafından girilen kotasyonun alış ve/veya satış tarafındaki miktarının tamamen işlem görerek tükenmesi durumunda, 3dakika içinde piyasa yapıcısının miktarı tükenen kısmını minimum kotasyon miktarına tamamlaması gerekir. Yapmaması durumunda sistem otomatik olarak atar.
Fiyat Kotasyonu: Miktarlarından en az birisi sıfır olan kotasyondur. Miktar sıfır olarak girildiğinde miktarın sıfır olduğu tarafta (alış ya da satış veya her ikisi birlikte) otomatik kotasyon atanmaz. Verilen kotasyon fiyatlarından ve bu fiyatlar arasındaki fiyatlardan işlem yapılabilir.
Kotasyon Değiştirme: Alış fiyatının yükseltilmesi, Alış fiyatının düşürülmesi, Satış fiyatının düşürülmesi, Satış fiyatının yükseltilmesi, Miktarlarının arttırılması Miktarlarının azaltılması, Bunların bir ya da birkaçının birlikte yapılması şeklinde gerçekleşir.
Kotasyon İptal: Piyasa yapıcısının girdiği kotasyonu iptal etmesine izin verilmez. Bir menkul kıymetin işlemlerinin durdurulduğu süreçte de piyasa yapıcısı tarafından kotasyon iptali yapılmasına izin verilmez.
Varant sırası durdurulduğunda;
-Kotasyon girişine izin verilmez.
-Bekleyen kotasyonların fiyatları kötüleştirilip iyileştirilebilir, miktarları azaltılıp arttırılabilir ancak iptal edilebilmelerine izin verilmez
(varant sırası açıkken de aynı kural geçerlidir).
-Miktar/lar sıfır yapılıp fiyat kotasyonu haline dönüştürülebilir (varant sırası açıkken de aynı kural geçerlidir).
-Piyasa yapıcı üye tarafından değiştirilecek kotasyonun fiyat(lar)ı işlem gerçekleşmesini sağlayabilecek seviyedeyse:
-Kotasyon değiştiği anda işlem olmasına izin verilmez (zira sıra kapalı) ve kotasyon sistemde pasif emirler arasına alınarak
temsilci ve veri yayın ekranlarında gösterilir;
-İşlem(ler) sıra açıldığı anda gerçekleşir.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Varant Fiyatını Etkileyen Faktörler:
Dayanak Varlığın Spot Fiyatı: Dayanak varlığın fiyatı arttıkça alım varantının değeri artar, satım varantının ise değeri düşer.
Faiz: Faiz oranları yükseldikçe alım varantlarının değeri artar, satım varantlarının ise değeri düşer.
Vadeye Kalan Gün: Varantlarda vadeye kalan süre kısaldıkça, hem alım hem de satım varantlarının değeri düşer.
Oynaklık (Volatilite): Dayanak varlığın fiyatı ne kadar oynaksa hem alım hem de satım varantlarının değeri yükselir.
Bunun nedeni alım ve satım varantlarının, ilgili senetle ilgili bir yükümlülük olmaksızın bir hak sağlamasıdır.
Kar Payı (Temettü Beklentisi): Varantı elinde bulunduran yatırımcılar, dayanak hisselerinin sermaye artırımı, kar dağıtımı, oy hakkı vb. haklarından yararlanamazlar. Bu nedenle,
temettülerde varant fiyatlanırken beklenen temettüden daha yüksek bir temettü dağıtılması durumunda dayanak varlığın fiyatı düşeceğinden alım varantının değeri düşer, satım varantının değeri yükselir.
|
ALIM VARANTI FİYATI |
SATIM VARANTI FİYATI |
| Dayanak varlığın fiyatı |
+ |
- |
| İşleme koyma fiyatı |
- |
+ |
| Vadeye kalan gün |
+ |
+ |
| Volatilite |
+ |
+ |
| Piyasa Faiz Oranı |
+ |
- |
| Temettü (Kar Payı) |
- |
+ |
Varant Yatırımının Avantajları:
1.Varant yatırımcılara yüksek kaldıraç fırsatı sunarak daha düşük maliyetle daha büyük pozisyon alma imkânı sağlar.
Örnek:1.000 TL’si olan yatırımcı piyasa fiyatı 5 TL olan dayanak varlıktan 200 tane satın alabilir. Söz konusu dayanak varlığın üzerine yazılı bir alım varantının fiyatı 1 TL, dönüşüm oranı da 1:1 olsun. Bu durumda,
200 adet alım varantını 200 TL’ ye satın alan bir yatırımcı 1.000 TL’lik bir dayanak varlık pozisyonu ile eşdeğer büyüklükte bir pozisyon açma olanağı elde eder. Bu tür pozisyonların özelliği yüksek kaldıraçlı olmasıdır.
Yüksek kaldıraç iki yöne de çalışabileceğinden kısa sürede yüksek kazançlar elde edilebileceği gibi ciddi kayıplara da maruz kalınabilir hatta varant yatırımlarının tamamı kaybedilebilir.
2.Varant, yatırımcılara riskten korunma (hedging) fırsatı sunar.
Örnek: Elinde 1.000 adet ABCDE hisse senedi bulunan yatırımcı, varlığın fiyatının düşmesi riskine karşı varlıkları vergisel nedenle, işlem maliyeti ya da başka nedenlerden dolayı doğrudan satmak yerine korunmak istediği seviyeye göre
ilgili miktarda satım varantı satın alarak kendini korumaya alabilir.
3.Varant, yatırımcılara anaparalarını koruyarak dayanak varlığın getirisinden %100 yararlanmalarına olanak sağlar.
Örnek: 1.000 TL’si olan bir yatırımcının, 950 TL’sini 6 aylık % 5 faiz oranıyla vadeli mevduat hesabında değerlendirmesi halinde vade sonunda faiz geliri ile birlikte yaklaşık 1000 TL’ye sahip olacaktır. Böylelikle anaparasını koruma altına
almıştır. Kalan 50 TL’si ile piyasa fiyatı 1 TL ve işleme koyma fiyatı 5,60 TL olan ABCDE hisse senedine dayalı varanttan 50 adet satın almıştır. Yatırımcı, ABCDE hissesinin vade sonundaki 5,60 TL üzerindeki her fiyat seviyesinden getiri anlamında
%100 istifade edecektir. Örneğin, Vade sonunda ABCDE senedinin fiyatı 7 TL olursa 50 x (7-5,6) = 70 TL kazanç elde eder. Vade sonunda yatırımcının elindeki para 1.070 TL olacaktır. ABCDE hissesinin vade sonundaki 5,60 TL altındaki her fiyat
seviyesinde ise varant değersiz duruma gelecektir, fakat yatırımcının anaparası yine de korunmuş olacaktır.
4.Varant, yatırımcılara dayanak varlıktaki düşüşten de kar elde etme imkânı sunar.
Örnek:1.000 TL’si olan yatırımcı ABCDE hisse senedi fiyatının 6 ay vadede düşeceğini öngörüyor. Bu yatırımcı ABCDE hissesinin 6 ay vadeli, 1:1 dönüşüm oranlı, 4,50 TL kullanım fiyatı olan satım varantından 0, 50 TL fiyattan 2.000 adet satın alır,
vade sonunda fiyatın 4,00 TL’den düşük olması durumunda net kar elde edebilir. Örneğin, 6 ay sonunda ABCDE’in fiyatı 5 TL’den 3,80 TL’ye düşsün. Bu durumda yatırımcı 2000*(4,50 – 3,80)= 1400 TL elde eder ve net karı 400 TL olur.
5.Varantlar, fiyatların dalgalandığı piyasalarda hem alım varantlarından hem de satım varantlarından aynı anda getiri sağlama imkânı bulunmaktadır (volatilitede uzun pozisyon alma). Piyasada belirsizliğin olduğu ve dayanak varlığın fiyatının
sürekli dalgalandığı durumda hem alım varantının hem satım varantının fiyatı yükselebilecektir. Dayanak varlığın fiyatı aynı dahi kalsa, fiyattaki volatilitenin yüksek olduğu dönemlerde alım varantının fiyatı da satım varantının fiyatı da mevcut
durumdan yüksek olabilecektir. Bu durumda her iki yöne de yatırım yapan varant sahipleri varantlarını satarak kar elde edebileceklerdir.
Varant Yatırımının Riskleri:
- Varantlar belirli bir vadeye sahiptir (ömürleri sınırlıdır).
- Kaldıraç etkisi nedeniyle varant alım işlemi yapmanın piyasada lehte çalışabileceği gibi aleyhte de çalışabileceği ve bu anlamda kaldıraç etkisinin yüksek kazançlar sağlayabilme ya da yüksek zarara yol açabilme ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.
- Piyasada oluşacak fiyat hareketleri sonucunda yatırılan paranın tümü kaybedilebilir. Ancak risk, varanta ödenen bedel ve buna ek olarak ödenen komisyon ve diğer ücretler ile sınırlıdır.
- Varant alım satımına ilişkin olarak yapılacak teknik ve temel analizlerin kişiden kişiye farklılık arz edebileceği ve bu analizlerde yapılan öngörülerin gerçekleşmeme olasılığının bulunduğu dikkate alınmalıdır.
- Aracı kuruluş varantları ihraççıya sorumluluk yükleyen menkul kıymetlerdir. Borsanın bu üründe herhangi bir yükümlülüğü ve sorumluluğu bulunmaz. Hak kullanımında ihraççının yaşayabileceği herhangi bir ödeme güçlüğünde risk tamamen yatırımcıya aittir.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| TAM MÜKELLEF |
GERÇEK KİŞİ |
KURUM |
| Sermaye Şirketleri* |
Diğer Kurum |
| Dayanak Varlık veya Göstergesi Hisse Senetleri ve Hisse Senetleri Endeksi olan Aracı Kuruluş Varantlarından sağlanan kazançlar |
%0 Tevkifat |
%0 Tevkifat |
%0 Tevkifat |
| Diğer Aracı Kuruluş Varantlarından sağlanan kazançlar |
%10 Tevkifat |
%0 Tevkifat |
%10 Tevkifat |
|
* 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarına benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığı’nca belirlenenler ile Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleme ve
denetlemesine tabi olanlar dâhil.
|
| DAR MÜKELLEF |
GERÇEK KİŞİ |
KURUM |
| Sermaye Şirketleri** |
Diğer Kurum |
| Dayanak Varlık veya Göstergesi Hisse Senetleri ve Hisse Senetleri Endeksi olan Aracı Kuruluş Varantlarından sağlanan kazançlar |
%0 Tevkifat |
%0 Tevkifat |
%0 Tevkifat |
| Diğer Aracı Kuruluş Varantlarından sağlanan kazançlar |
%10 Tevkifat |
%0 Tevkifat |
%10 Tevkifat |
|
** Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleme ve denetlemesine tabi olanlar dâhil.
|
|
Varant ihraççısı kurumlar ile varant alım satımı yapacak olan KDV mükellefi kurumların, KDV yükümlülükleri ilgili düzenleme resmi otorite tarafından tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır. Dolayısıyla,
KDV mükellefi kurumların varantlarda işlem yapmadan önce vergi danışmanlarına başvurmaları tavsiye olunur.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
VARANT YATIRIMININ PÜF NOKTALARI
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Varant yatırımı, yatırımcılara temel anlamda 3 farklı yatırım stratejisinden yararlanma imkânı sunmaktadır:
1.Varantlardaki “Yüksek Kaldıraç”tan yararlanma:
Yatırımcılar; dayanak varlığı spot piyasadan doğrudan almak yerine, sermayelerinin çok daha az bir kısmını varantlara yatırarak aynı büyüklükte pozisyon açma ve benzer getiri fırsatları sağlayabilme olanağına sahiptirler. Bu sayede,
tüm sermayeyi riske atmadan -sadece sermayenin sınırlı bir kısmını riske atarak- yüksek kaldıraçlı yatırım yapma imkânı elde edilmiş olunur. Ancak, yüksek kaldıraç iki yöne de çalışabileceğinden kısa sürede yüksek kazançlar elde edilebileceği
gibi ciddi kayıplara da maruz kalınabilir hatta varant yatırımlarının tamamı kaybedilebilir, varant değeri sıfıra inebilir.
Varantların belli bir vadeye sahip yatırım araçları olduğu özellikle bilinmesi gereklidir. Beklentileriniz fiyatlara yansımadan, yatırım yapmış olduğunuz varantın vade tarihi gelebilir ve varant yatırımınızın tamamı eriyebilir.
Bu sebeple, ancak kaybetmeyi göze alabileceğiniz kadar bir sermayeyi varantlara yatırınız ve vade tarihlerine özellikle dikkat ediniz. Sermayenizin tamamını varantta yatırmışsanız, tümünü kaybetme riskini taşıdığınızı unutmamanız gerekmektedir.
Yüksek kaldıraç amacıyla varantlara yatırım yapıyorsanız, varantların fiyat davranışının farklılaşabileceği aşağıdaki durumlara dikkat etmeniz gerekmektedir:
- Zararda olan varantlara yapılacak yatırım: Vadesinin dolmasına az bir süre kalmış ve yüksek olasılıkla zararda sona ermesi beklenen varantlar, yatırımın tümünün kaybedilmesi açısından büyük risk içermeleri sebebiyle çok yüksek kaldıraçlı
varantlardır. Bu tür varantlarda ancak dayanak varlık fiyatının istenen yönde keskin bir hareket göstermesi halinde varant fiyatında kısa ve sert bir yükseliş yaşanır ve kazanç oluşabilir. Vadesi yakın ve büyük ölçüde zararda olan varantların
vade tarihi yaklaştıkça yüksek zaman değeri kaybından dolayı varantın piyasa fiyatı gittikçe değer yitirebilecektir, bu yüzden fiyatı ucuzlayan bu tür varantlara yapılan yatırımların tamamın kaybedilebileceği mutlak suretle göz önünde
bulundurulması gerekmektedir.
Yakın vadeli ve kullanım fiyatı dayanak varlık cari fiyatından çok yukarıda (aşağıda) bulunan alım (satım) varantlarına yatırım yapmak çok riskli olabilmektedir. Büyük ölçüde zararda olan böyle bir varanta yatırım yapmış durumdaysanız ve
varantın vadesi yakın bir zaman içinde dolacaksa; ancak mevcut beklentiniz devam ediyorsa, yatırımınızı aynı yöndeki daha uzun vadeli bir varanta kaydırmanız makul bir tercih olacaktır. Yatırımcı olarak elinizdeki varantları piyasa yapıcısının
güncel fiyatlarından her zaman için satabileceğinizi lütfen unutmayınız.
- Başa-baş seviyesindeki varantlara yapılacak yatırım: Kullanım fiyatı dayanak varlık cari fiyatı civarında bulunan varantlar; vadeye az bir süre kalana kadar varantın karda mı zararda mı sona ereceği durumuna ilişkin belirsizlik devam
ettiğinden, göreceli olarak yüksek kaldıraca sahiptirler. Baba-baş seviyesindeki varantlar; dayanak varlık fiyatındaki hareket yönüne bağlı olarak, her iki yönde de aşırı fiyat oynamalarına maruz kalabilirler. Bu tür varantlar, vade tarihine
henüz uzun bir süre bulunuyorsa dayanak varlık fiyatındaki belirsizlik seviyesinin yüksek olması sebebiyle son derece spekülatif bir yatırım aracı haline gelirler. Ancak, vade tarihi yaklaştıkça karda ya da zararda sonra erme durumuna ilişkin
belirsizlik azalacağından, varant fiyatı üzerindeki zaman değeri kaybı da hızlanacaktır.
- Karda olan varantlara yapılacak yatırım: Kullanım fiyatı dayanak varlık cari fiyatından çok aşağıda (yukarıda) bulunan alım (satım) varantlarında vade yaklaştıkça varant fiyatı üzerinde yaşanan zaman değeri kaybı göreceli olarak
sınırlıdır. Ancak, dayanak varlıkta yaşanan mutlak fiyat hareketlerinin bu tür varantların piyasa fiyatlarına etkisi son derece yüksek seviyededir. Bununla beraber, bu tür varantlar başa-baş seviyesindeki varantlara nazaran daha düşük
bir kaldıraç oranına sahiptirler.
Kaldıraç amaçlı varant yatırımı yapacak yatırımcıların, dayanak varlıktaki yükseliş ya da düşüş beklentilerine göre mümkün olan en uzun vadeli ve kullanım fiyatı dayanak varlık cari fiyatına yakın olan alım ya da satım tipi varantlara
sermayelerinin sınırlı bir kısmını riske atarak yatırım yapması rasyonel kabul edilmektedir.
2. Riskten Korunma (Hedging) amaçlı: Portföyünde hisse senedi bulunan bir yatırımcı, ilgili hisse senedi piyasa fiyatının düşme riskine karşı senedi doğrudan satmak yerine, hisse senedi üzerine çıkarılmış satım varantı satın alarak hisse
senedi portföyünü piyasadaki düşüşlerden koruyabilmektedir. Satım varantına ödenen tutar, portföyün fiyat düşüşlerine karşı sigortalanması için ödenen sigorta primi gibi değerlendirilebilir. Doğal olarak, sigortalanmış portföy piyasanın
düşüşte olduğu dönemlerde kaybı sınırlamakta, piyasanın yükselişte olduğu zamanlarda da kazancın azalmasına neden olmaktadır.
3. Anapara Koruması sağlayarak dayanak varlığın getirisinden yararlanma amaçlı: 1.000 TL’si olan bir yatırımcının, 950 TL’sini 6 aylık % 5 faiz oranıyla vadeli mevduat hesabında değerlendirmesi halinde vade sonunda faiz geliri ile birlikte
yaklaşık 1000 TL’ye sahip olacaktır. Yatırımcı, böylelikle anaparasını koruma altına almıştır. Kalan 50 TL’si ile piyasa fiyatı 1 TL ve işleme koyma fiyatı 5,60 TL olan ABCDE hissesine dayalı varanttan 50 adet satın almıştır. Yatırımcı, ABCDE
hissesinin vade sonundaki 5,60 TL üzerindeki her fiyat seviyesinden getiri anlamında %100 istifade edecektir. Örneğin, Vade sonunda ABCDE senedinin fiyatı 7 TL olursa 50 x (7-5,6) = 70 TL kazanç elde eder. Vade sonunda yatırımcının elindeki
para 1.070 TL olacaktır. ABCDE hissesinin vade sonundaki 5,60 TL altındaki her fiyat seviyesinde ise varant değersiz duruma gelecektir, fakat yatırımcının anaparası yine de korunmuş olacaktır.
Sonuç olarak, Varanta yatırım yapmanın avantajı olarak görülen bazı hususlar yatırımcılar için aynı zamanda bir risktir. Varantın başlıca özelliği olan kaldıraç, yatırımcıya büyük kazançlar sağlarken yatırımcıyı yatırımının tümünü ya da büyük
kısmını kaybetme riskine de maruz bırakır. Varantların bir vadesinin olduğunun ve zararda olan varantların piyasadaki değerlerinin vade tarihinden önce sıfıra yaklaşacağının hatta sıfıra inebileceğinin her zaman göz önünde bulundurulması
gerekmektedir. Bu durumlara göre, elinizdeki varantın vadesinin dolmasını bekleyebilir ya da varantı piyasada satarak kar realizasyonunu ya da zarar kesmeyi tercih edebilirsiniz. Yatırımcı olarak elinizdeki varantları piyasa yapıcısının güncel
fiyatlarından vadesi dolmadan her zaman için satabileceğinizi unutmamanız gerekmektedir.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1.Varant aldığımda hisse senedinin sağladığı hakları kazanacak mıyım?
Varantlar, Kâr Payı Hakkı, Rüçhan Hakkı, Şirket Yönetimine Katılma Hakkı, Oy Hakkı ve Bilgi Alma Hakkı tanımaz.
2.Varant ile opsiyon arasındaki farklar nelerdir?
Opsiyonlar sözleşme, varantlar ise menkul kıymettir. Opsiyonlarda satış yapan taraf opsiyonun yazıcısı konumundadır. Varantlarda ise her bir varantın tek bir ihraççısı vardır ve kullanılacak olan hakkın tek muhatabı konumundadır. Dolayısıyla yatırımcılar için ihraççının kredibilitesi önem arz etmektedir. Opsiyonlarda teminat ve teminat tamamlama söz konusuyken varantlarda yoktur, ürünün tüm sorumluluğu ihraççı kuruluştadır.
3.Varantın vadesi var mıdır?
Evet, varantın vadesi vardır. Varant en az 3 ay, en fazla 5 yıl olmak üzere ihraç edilebilirler.
4.Vade gününde Varantlar portföyümde kaldı ne olacak bundan sonra?
Vade gününden 3 gün sonra varantların hesabınızdan çıkışı yapılacaktır. Eğer hesabınızdaki varantlar karda sonuçlanmış ise, varanttaki işleme koyma fiyatı ve dayanak varlığın vade günündeki kapanış fiyatı arasındaki fark tutarı dönüşüm oranı ile çarpılarak hesabınıza yansıtılacaktır. Eğer varant zararda sonuçlanmış ise, hesabınıza herhangi bir tutar yansımayacaktır.
5.Varantın karda sonuçlanması ne anlama gelmektedir?
Alım tipi varantlarda varantın işleme koyma fiyatı, dayanak varlığın vade günü oluşan kapanış fiyatından düşük ise o varant karda sonuçlanmıştır. Yüksek ise ilgili varant zararda sonuçlanmış demektir. Satım tipi varantlarda varantın işleme koyma fiyatı, dayanak varlığın vade günü oluşan kapanış fiyatından yüksek ise o varant karda sonuçlanmıştır. Düşük ise ilgili varant zararda sonuçlanmış demektir.
6.Varant vade (itfa) tarihinde karda sonuçlanan varantımdan alacağım tutar ne zaman hesabıma yansıtılır?
Varantın vadesinde 3 gün sonra varant dönüşüm işlemleri başlar. Karda olan varantlar için alacağınız en erken 3 gün sonra hesabınıza yansıtılır.
7.Varantlarda açılış seansı uygulaması var mıdır?
Hayır, varantlarda açılış seansı uygulaması yoktur. Varant işlem saatleri 09:50-12:30, 14:20-17:30.
8.Varantlardaki piyasa yapıcılığı uygulaması tam olarak nedir?
Her bir varantta belirlenmiş olan piyasa yapıcısı ilgili varantın tahtasına sürekli alım satım kotasyonu girmek zorundadır. Böylelikle, varant tahtasında likitide sağlanmış olur, ayrıca aşırı dereceye bulan fiyat hareketlerinin önüne geçilmesi kontrol altına alınır.
9.Varantlarda taban-tavan fiyat uygulaması var mıdır?
Hayır, varantlar serbest marjlı işlem görmektedir. Seans içi taban-tavan fiyat marj uygulaması bulunmamaktadır.
10.Varantlara Serbest Fiyatlı (limit fiyatsız) emir girilebilir mi?
Hayır, varantlara Serbest Fiyatlı emir girilemez. Piyasa yapıcılı çok fiyatlı sürekli müzayede işlem yöntemi ile işlem gören hiçbir kıymete serbest fiyatlı emir girilemez.
12.Varatlarda uygulanan fiyat adımı nedir?
0,01 TL (1 kuruş)
13.Varantlar teminata konu edilerek hisse senedi işlemi yapılabilir mi?
Hayır, varantlar teminata konu olmayacaklardır.
14.Varantın piyasa yapıcılığını yapan üye ilk kotasyonu henüz girmemiş ise, varant sıralarına emir girişi yapılabilir mi?
Hayır, varant sıralarına emir girişinin başlayabilmesi için piyasa yapıcısının ilk kotasyonu mutlaka vermesi gerekmektedir. Kotasyon girilmeyen varant sırasına emir de iletilemez.
15.Varantlarda açığa satış ve kredi işlem yapılabilir mi?
Hayır, açığa satış ve kredili işlemler varantta yapılamaz.
16.Varantlar emir kötüleştirme ve emir iptal talimatı verilebilir mi?
Evet, emir kötüleştirme ve emir iptal talimatları verilebilir.
17.Varantlardaki ihraççı riski ne anlama gelmektedir?
Vade günüden sonraki en erken 3. İş gününde gerçekleşen hak kullanımı (dönüşüm) işlemlerinde ihraççının yaşayabileceği herhangi bir ödeme güçlüğünde risk tamamen yatırımcıya aittir. İMKB’nin bu üründe herhangi bir yükümlülüğü ve sorumluluğu bulunmaz.
18.Varant dönüşümünde kullanılan Nakit uzlaşı ile Kaydi Uzlaşı yöntemleri arasındaki fark nedir?
Nakit uzlaşı yönteminde karda sonuçlanan varanttan ötürü oluşan alacaklar ihraççı tarafından yatırımcıya nakit olarak yatırılır. Kaydi uzlaşıda ise ihraççı varant sahibine dayanak varlık hisse senedini aktarır, varant sahibi de ihraççıya kullanım bedelini aktarır (Alım (call) varantı). Satım tipi (put) varant ise varant sahibi ihraççıya dayanak varlık hisse senedini aktarır, diğer taraftan ihraççı da işleme koyma değerini varant sahibine aktarır.
19.Varanta konu dayanak varlık hisse senedindeki olası Sermaye artırımı, Temettü Ödemelerinde ve şirket devralma/birleşmelerinde işleme koyma fiyatı/dönüşüm oranı için ayarlama yapılacak mı?
Olası Sermaye artırımı ve şirket devralma/birleşmelerinde işleme koyma fiyatı/dönüşüm oranı ayarlama görevi ihraççı kurulaşa aittir. İhraççı kuruluş, hesapladığı işleme koyma fiyatı/dönüşüm oranını en geç borsa seansı olağan başlangıç saatinden 1 saat öncesinde Borsa’ya bildirir. İhraççı kuruluş yükümlülüğünü zamanında yerine getirmemesi durumunda ilgili varant sırası o seans boyunca işleme kapalı kalır.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
İşleme Koyma Fiyatı (Kullanım Fiyatı): Varantın alım ya da satım hakkını verdiği dayanak varlığının işleme koyma tarihindeki alım ya da satım fiyatıdır.
Dayanak Varlık: İMKB 30 Endeksinde yer alan pay ve/veya İMKB 30 Endeksi kapsamında yer alan birden fazla paydan oluşan sepeti temsil eder.
Son işlem günü: Varantın işlem göreceği son iş günüdür.
Takas günü: Nakit uzlaşı sonucunda yapılacak ödemelerin gerçekleşme tarihtir.
Çarpan: Bir adet varantın kaç adet dayanak varlığa/dayanak göstergeye denk geldiğini gösteren orandır.
Uzlaşma: Varantın temsil ettiği hakkın kaydi teslimat veya nakit uzlaşı yollarından hangisiyle kullanılacağını gösteren yöntemi gösterir.
Vade: Varantın işleme konabileceği son tarihtir.
Tipi: Varantların belli bir tarihte (Avrupa tipi varantlar) veya belli bir tarihe kadar (Amerikan tipi varantlar) alma ya da satma haklarından hangisini temsil ettiğini gösterir.
Türü: Alma ya da satma hakkı sağlayan varantlardan hangisi olduğunu gösterir.
% Karda/Zararda: Cari piyasaya göre varantın dönüşüm sonucunda ne kadar karda/ zararda olduğu.
Delta: Dayanak varlık fiyatındaki bir birim değişime karşılık varantın fiyatındaki değişimi gösterir.
Ayarlama: 1 adet varantın dayanak varlıkta sağladığı pozisyon bazında kaldıraç etkisini gösterir.
Etkin ayarlama: Dayanak varlıkta %1’lik fiyat değişimine karşılık varantın fiyatındaki yüzdesel değişimi gösterir.
Gamma: Dayanak varlık fiyatındaki bir birim değişime karşılık varantın deltasındaki değişimi gösterir.
Örtük Oynaklık: Varantın cari piyasada gördüğü işlemlere göre hesaplanan oynaklıktır.
Rho: Faiz oranlarındaki %1’lik değişime karşılık varant fiyatındaki değişimi gösterir.
Teta: Vadeye kalan gün değişiminin varant fiyatı üzerindeki etkisini gösterir.
Vega: Dayanak varlığın örtülü oynaklığındaki %1 ‘lik değişime karşılık varantın fiyatındaki değişimi gösterir.
30 günlük Tarihsel Oynaklık: 30 günlük zaman serilerine göre hesaplanan oynaklık.
Oransal: Varant ile alınan pozisyonun dayanak varlıktaki yüzdesel başa-baş seviyesini gösterir.
Kalan Para: Anapara koruması dışında kalan, varanta ayrılan tutar.
Katılım Başlangıcı: Katılımın dayanak göstergenin cari değerinden % ne kadar aşağıda/yukarıda başlayacağını gösteren oran.
Katılım Oranı: Yatırımcının varantın dayanağındaki artıştan (satış varantı ise düşüşten) ne oranda faydalanacağını gösteren oran.
Korunacak miktar: (anapara koruma oranı): Yatırımcının vade sonunda anaparasının en az ne kadarını muhafaza etmek isteyip ne kadarını riske ettiğini gösterir oran.
Açık pozisyon: Varant üzerindeki açık pozisyon sayısını gösterir.
Bugünkü Değeri: Anapara koruması için seçilen enstrümana yapılan yatırım miktarı.
Mevcut Nominal: İhraç olan varantın miktarını gösterir.
Temettü Oranı: Endeksi oluşturan hisse senetlerinin ödemesi beklenen temettünün yıllandırılmış oranı.
Vade Sonu Anapara Değeri: Anapara koruması için ayrılan tutarın vade sonundaki değeri.
Varant Adedi: Kaç adet varant alınacağını gösterir.
Vergi Oranı: Anapara korumayı sağlayan sabit getirili enstrümanın vergi oranı.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|